Hellum

HOME

Bibliografie

Grafschriften

Inhoudsopgave

Inleiding

Overheid

Kerken
Bisdom
Kloosters
A
B
D
E
F
G
H
J
K
L

Den Ham

Haren

Harkstede

Hellum

Helpman

Heveskes

Holwierde

Hoogezand

Hoogkerk

Hornhuizen

Huizinge
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
Z
Onbekend

Overige kerken

Overig

Wapens

Huismerken

Afkortingen

Wapenfiguren

Index

Genealogieën

Kwartierstaten

Foto's

Diversen

Cartago

Occa Ripperda

Contact


v. HELLUM (VÓÓR 1594)

1. Meubilair

a. Bank

[364]Wapen MEENNOLDE: Doorsneden: A. blauw; B. goud. Dekkleden: blauw en goud.
N.B. Niet meer aanwezig. Tekening wapen Menolda, c. 1640, met bijschrift: "Wapen staet an de stoel tot Hellum inder kercke ende neet tot Woltersum". RAG, Archief Farmsum, inv.nr. 943. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel III)’, Bie t Schildt 11 (2011) 1, 33. Vergelijk GDW, nr. 1926.
N.B. Niet meer aanwezig. Tekening wapen Menolda, c. 1640, met bijschrift: "Wapen staet an de stoel tot Hellum inder kercke ende neet tot Woltersum". Zie: RAG, Archief Farmsum, inv.nr. 943.
GDW, blz. 115, nr. [364].

2. Gedenktekenen

a. Rouwborden

[365]AN. 1568. UP AVENDE MARTINI, STARF DER EDELER UND ERENTVESTER FRANS RENGHERS, GEBORENER VAN DEN POSTE, THO HELLEM, SCHILTWOLDE EN SYDEBUREN IN DUURSWOLT HOEFLING.
Wapen: Rengers [2]. Helmteken: een vlucht van blauw en goud, de blauwe vleugel zowel voor als achter beladen met een gouden dwarsbalk. Dekkleden: blauw en goud.
N.B. Gebeeldhouwd, oorspronkelijk met fluweel omhangen, vervaardigd Emden 1587. Zie: J. A. Feith en H. Brugmans. De kroniek van Abel Eppens tho Equart. Deel 2. Amsterdam 1911. Blz. 474 en 487. Afgebeeld: GDW, plaat VI. OGK, blz. 57. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 32. Afgebeeld: ald., 33. Sterfdag 10 november.
N.B. Gebeeldhouwd, oorspronkelijk met fluweel omhangen, vervaardigd Emden 1587. Zie: J. A. Feith en H. Brugmans. De kroniek van Abel Eppens tho Equart. Deel 2. Amsterdam 1911. Blz. 474 en 487. Afgebeeld: GDW, plaat VI. OGK, blz. 57. Sterfdag 10 november.
GDW, blz. 115, nr. [365].

[366]A° 1582, DEN 15 DACH AUGUSTI, STARF DER EDELER UNDE ERENTVESTER EGBART RENGHERS VAN HELLEM, THO HELLEM, SCHILTWOLDE UNDE SYDEBUREN IN DUURSWOLD HOEFLING.
Wapen: Rengers [2]. Helmteken: een vlucht van blauw en goud, de blauwe vleugel beladen met een gouden rechterschuinbalk. Dekkleden: blauw en goud.
N.B. J. A. Feith en H. Brugmans. De kroniek van Abel Eppens tho Equart. Deel 1. Amsterdam 1911. Blz. 318. Sterfdag 28 augustus 1581. Afgebeeld: GDW, plaat VI.
N.B. J. A. Feith en H. Brugmans. De kroniek van Abel Eppens tho Equart. Deel 1. Amsterdam 1911. Blz. 318. Sterfdag 28 augustus 1581. Afgebeeld: GDW, plaat VI. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 33. Afgebeeld: ald.
GDW, blz. 115, nr. [366].

b. Grafzerk

[A366A]Een grafzerk met de wapens Rengers [2] en Ten Water lag tot de restauratie op het kerkhof.
N.B. Niet meer aanwezig. Vermeld: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 33. Wellicht grafzerk van Frans Rengers, overleden 10 november 1582 (zie GDW, nr. 365).
Niet in GDW.
aq. HELLUM

1. Gebouwen

a. Kerk

1. Gebrandschilderd glas

[1921][a]... BYMA ... COM ... WEGEN GER A ...
GDW, blz. 372, nr. [1921][a].

[1921][b]... EDS ... HUSFFRO ... DOMENI ... 14
GDW, blz. 372, nr. [1921][b].

[1921][c]Wapen: In zilver zwart huismerk nr. 302, vergezeld van een letter T en twee groene klaverbladen.
N.B. Biologisch archaeologisch instituut der rijksuniversiteit Groningen. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel V)’, Bie t Schildt 12 (2012) 1, 39. Afgebeeld: ald., 39.
N.B. Biologisch archaeologisch instituut der rijksuniversiteit Groningen.
GDW, blz. 372, nr. [1921][c].

b. Toren

1. Deuromlijsting

[1922]Wapens, vergezeld van het jaartal 1795: Rechts: Rengers [2]. Links: Lintelo [1].
N.B. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel V)’, Bie t Schildt 12 (2012) 1, 39-40. Afgebeeld: ald., 40. Duco Gerrold van Burmania Rengers, op Farmsum enz., en Jeannette Gabrielle van Lintelo. Zie: NLW, 1939, k. 117.
N.B. Duco Gerrold van Burmania Rengers, op Farmsum enz., en Jeannette Gabrielle van Lintelo. Zie: NLW, 1939, k. 117.
GDW, blz. 372, nr. [1922].

2. Klokken, uurwerken en windvanen

a. Klok

[1923]A° 1620. HERO MORITZ RIPPERDA, THO FERMSUM, DAM, HELLEM, SCHILTWOLDA, SIDDEBUREN UNDE OESTWOLDE JUNCKER UNDE HOVETLING, UNICUS COLLATOR ECCLESIAE HELMENSIS, HINRICUS BAEN, PASTOR, TAMME NANTKENS, HEINE BERENTS, IN DER TYT KERCKVOEGDEN, ME RENOVARI FECERUNT. IOHANNES SYMON ET ANTHONIUS FILUS ET PETRUS IOLY, GALLI, ME FECERUNT.
Wapens en helmtekens: Rechts: Ripperda. Links: Rengers [2].
N.B. Sedert 1872 niet meer aanwezig. Afgebeeld: HMD. Zie: GDW, nr. 1927. E. Jager, ‘De schoolmeestersrapporten van Hellum en Siddeburen (deel I)’, Bie t Schildt 5 (2005) 1, 31-33, geeft een iets andere lezing: HERO MORITS RIPPERDA THO FARMSUM, DAM, HELLEM, SCHILTWOLDA, SIDDEBUREN UNDE OOSTWOLDE, JONCKER UND HOVELING, UNICUS COLLECTOR ECCLESIAE HELLEMSIS, HINRICUS BANIUS PASTOR, TAMME NANTKENS, HEINE BERENTS IN DER TIJD KERKVOOGDEN, ME RENOVARI FECERUNT AO 1620. Aldaar vermeld dat de klok in 1871 verkocht is.
N.B. Sedert 1872 niet meer aanwezig. Afgebeeld: HMD.
GDW, blz. 372, nr. [1923].

3. Meubilair

a. Preekstoel

[1924]Wapen: Rengers van Farmsum. Schildhouders: twee leeuwen.
N.B. Onder lessenaar: ANNO 1759, Afgebeeld: MON, plaat XLII, nr. 2; GRK, 4 (1987) 107. Lammert Schotto Rengers, heer van Farmsum en collator te Hellum. Zie: RAG, Archieven hoge justitiekamer, inv. nr. 2571, blz. 363. Toegeschreven aan opvolgers van Casper Struiwig. GRK, 4 (1987) 109-110. E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel IV)’, Bie t Schildt 11 (2011) 2, 36-39. Afgebeeld: ald., 39.
N.B. Onder lessenaar: ANNO 1759, Afgebeeld: MON, plaat XLII, nr. 2; GRK, 4 (1987) 107. Lammert Schotto Rengers, heer van Farmsum en collator te Hellum. Zie: RAG, Archieven hoge justitiekamer, inv. nr. 2571, blz. 363.
GDW, blz. 372, nr. [1924].

b. Orgel

[1925]Wapens, vergezeld van het jaartal MDCLXI: Rechts: Ripperda. Links: Rengers [2].
N.B. Hero Maurits Ripperda en Anna Margaretha Rengers, zie: GDW, nr. 1927. Zie: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel III)’, Bie t Schildt 11 (2011) 1, 30-31. Afgebeeld: ald.
N.B. Opgeborgen. Mededeling. Hero Maurits Ripperda en Anna Margaretha Rengers, zie: GDW, nr. 1927.
GDW, blz. 372, nr. [1925], die wapens en jaartal geeft op basis van een mededeling. De panelen waren destijds 'opgeborgen'.

c. Banken

[1926]Wapen: Doorsneden: A. blauw; B. zilver. Dekkleden: blauw en zilver [Menolda].
N.B. Niet meer aanwezig. Vermeld: RAG, Archief Farmsum, inv. nr. 943: „staet an de stoel tot Hellum in de kercke", 1640.373 Identiek aan GDW, nr. 364
N.B. Niet meer aanwezig. Vermeld: RAG, Archief Farmsum, inv. nr. 943: "staet an de stoel tot Hellum in de kercke", 1640.373
GDW, blz. 372, nr. [1926]. Door Pathuis ten onrechte dubbel opgenomen; zie: GDW, nr. 364

[A1926A]Dasz Helmster Wapen ist ein Helm oder Casquet, ist auch so [sc. net als het wapen Ripperda van Farmsum] Creutsweysz mit Rengers Wapen gesetzet. Dasz weysz ich mich zu erinderen, als ich ein kleen Mätgien waer, dasz ich dises zu Helm in die Kirche habe gesehen, welches gaer aldt waer, und esz stant auch auszgehowen in Holtz fur eine Banck deichte fur oder in dasz Chor .
N.B. Niet meer aanwezig. Vermeld in brief van Occa Johanna Ripperda aan haar zoon Dodo von Inn- und Kniphausen, Jacobsthal (Zw.) 31 dec. 1674. NLA Aurich, Dep.4, nr. 3 g 6, fol. 34r-34v. Vermoedelijk geplaatst door Edzart Rengers van Hellum (overleden 1626) of eventueel diens broer Johan (overleden ca. 1608).
Niet in GDW.

[1927]Wapens, tussen twee mannelijke engelen: Rechts: Ripperda. Links: Rengers [2].
N.B. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel III)’, Bie t Schildt 11 (2011) 1, 33. Afgebeeld: ald., 33. Hero Maurits Ripperda, overleden 21 juni 1633, begraven Farmsum, gehuwd Anna Margaretha Rengers, overleden 20 mei 1663, begraven Hellum. Zie: RIP, Blatt 3, Nr. 138.
N.B. Hero Maurits Ripperda, overleden 21 juni 1633, begraven Farmsum, gehuwd Anna Margaretha Rengers, overleden 20 mei 1663, begraven Hellum. Zie: RIP, Blatt 3, Nr. 138.
GDW, blz. 373, nr. [1927].

4. Voorwerpen ten behoeve van de eredienst

a. Avondmaalsschotel

[1928]FOKKO KNIPHUISEN, PREEDIKANT TOT HELLEM, 1804.
N.B. Tin.
GDW, blz. 373, nr. [1928].

b. Avondmaalsbeker

[1929]Wapens: Rechts: Rengers [2]. Links: Van Ittersum.
N.B. Groninger keur 3/K [= 1663/1664]. Anna Margaretha Rengers, overleden 20 mei 1663, weduwe Hero Maurits Ripperda, dochter van Edzard Rengers en Anna van Ittersum. Zie: GDW, nr. 1927.
GDW, blz. 373, nr. [1929].

5. Gedenktekenen

a. Rouwbord

[1930]ANNO 1630.
Wapen en helmteken: Van Ittersum. Dekkleden: rood en goud.
N.B. Afgebeeld: OGK, blz. 66. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 33. Afgebeeld: ald. 33. Anna van Ittersum, overleden Hellum 5 januari 1630, weduwe Edzard Rengers. Zie: GHB, 1910, blz. 356-360.
N.B. Afgebeeld: OGK, blz. 66. Anna van Ittersum, overleden Hellum 5 januari 1630, weduwe Edzard Rengers. Zie: GHB, 1910, blz. 356-360.
GDW, blz. 373, nr. [1930].

b. Grafzerken

[1931]... CKER EDSART REN[GER]S TOT HELLEM, SCHILTWOLDE UNDE SIDDEB ... [S]INES OLDERS ... VERSTORVEN ...
Wapen: Onherkenbaar. Helmteken: Rengers [2].
TEGEN DE DOOT IS GHEEN SCHILT / DA[E]ROM LEVET, SOO GHY STERVEN WILT.
ANNO 1630, DEN 5 JANUARII, STARF DIE WOLEDLE EHR UNDE DUEGETRIKE ANNA VAN ITTERSUM GENANT RENGERS THO HELLEM, SCHILTWOLDE UNDE SIDDEBUR ... E, HARES OLDERS 63 JAREN.
Wapens: Rechts: Van Ittersum. Links: Mulert. Helmteken: Van Ittersum.
ROMEIN. 14, VERS 8. LEVEN WY, SOO LEVEN WY DEN HERE, STERVEN WY, SOO STERVEN WY DEN HERE.
DE TYT IS KURT, DE DOOT IS SNEL. [W]ACHT U VAN SONDEN, SOO SOET GHY WEL.
N.B. Bijeen gezocht van verspreid liggende scherven. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 31. Edzart Rengers, overleden 8 mei 1626. Zie: GHB, 1910, blz. 260.
N.B. Bijeen gezocht van verspreid liggende scherven. Edsart Rengers, overleden 8 mei 1626. Zie: GHB, 1910, blz. 260.
GDW, blz. 373, nr. [1931].

[1932]ANNO 1657, DEN 9 MAEI, IS DE ERWER. WELGELERDE JOANNES RUDOLPHI, GEWESEN PASTOER, IN DEN HEEREN GERUST.
Medaillon: Huismerk nr. 303.
N.B. Sedert c. 1967 niet meer aanwezig. Johannes Theodori, predikant Hellum, overleden 9 mei 1657. Zie: RAG, Archief classis Appingedam, inv. nr. 11. Een Theodorus Rudolphi was predikant Ten Boer 1628-1663. Zie: NGP, blz. 163.
GDW, blz. 373, nr. [1932].

[1933]ANNO 1663, DEN 20 MAY, STARF DE HOCHEDELGEBOHRNE VROU ANNA MARGARETHA GEBOHRNE RENGERS, WEDUWE RIPPERDA, VROU TOT FARMSUM ENDE DAM, ERFDOCHTER TOT HELLEM, SCHILWOLDE, SIDDEBUREN EN OSTWOLT, HARES OLDERS 63 JAHREN.
Wapens: Rechts: Rengers [2]. Links: Van Ittersum. Helmteken: Rengers [2].374
Bijbelteksten: Psalm 116:15. Ezechiël 37:12 [SIET ICK SAL UWE GRAVEN OPENEN EN SAL U UYT UWE GRAVEN DOEN OPKOMEN].
N.B. Zie ook: E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 31. Afgebeeld: aldaar, 32. Weduwe Hero Maurits Ripperda. Zie: GDW, nr. 1927.
N.B. Weduwe Hero Maurits Ripperda. Zie: GDW, nr. 1927.
GDW, blz. 373, nr. [1933].

[1934]HIER RUST BARTA SCHELKES, VROUW VAN F. KNYPHUISEN, V.D.M., GEBR. D. 11 NOV. 1716, GETR. D. 5 1750, GESTR. D. 9 APRIL 1786, ROERT MYNE BEENDEREN NIET.
N.B. Tijdens de restauratie 1962/1966 teruggeplaatst op het koor. E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 34. Gehuwd Nijmegen 5 april 1750.
N.B. Gehuwd Nijmegen 5 april 1750.
GDW, blz. 374, nr. [1934].

[1935]HIER RUST DE WELEERWAARDE HEER FOCCO KNYPHUISEN, LAAST PREDIKD. TE HELLUM, GEBR. DEN 18 MAY 1722, GESTR. DEN 7 JANUARY 1804. ROERT MYNE BEENDEREN NIET.
N.B. Tijdens de restauratie 1962/1966 teruggeplaatst op het koor. E. Jager, ‘De Rengersen van Hellum en hun nagelaten sporen in de Walfriduskerk (deel II)’, Bie t Schildt 10 (2010) 2, 34.
GDW, blz. 374, nr. [1935].

[1936]1805, DEN 22 MAART, RUST HIER CLARA KUEN, VROUW VAN M. KIM, OUD IN 'T 65 JAAR.
N.B. Op het kerkhof. J. Steenhuizen, ‘De oude grafmonumenten rond de kerk van Hellum (deel III)’, Bie t Schildt 6 (2006) 2, 30. Afgebeeld: J. Steenhuizen, ‘De oude grafmonumenten rond de kerk van Hellum (deel I)’, Bie t Schildt 5 (2005) 2, 7.
GDW, blz. 374, nr. [1936].

[1937]1805, DEN 26 APRIL. HIER RUST MARTJEN JANS, WEEDWE VAN JAN FIEBES, OUD 57 1/2 JAAR.
N.B. Op het kerkhof. Zie ook: J. Steenhuizen, ‘De oude grafmonumenten rond de kerk van Hellum (deel III)’, Bie t Schildt 6 (2006) 2, 32.
GDW, blz. 374, nr. [1937].

[1938]HIER RUST ANJE EVERS, WEDU. VAN HINDRIK HINDRIKS TOT HELLUM, OUT RUIM 98 JAREN, OVERLEDEN DEN 12 SEPTEMBER 1807.
N.B. Op het kerkhof. Zie ook: J. Steenhuizen, ‘De oude grafmonumenten rond de kerk van Hellum (deel III)’, Bie t Schildt 6 (2006) 2, 33.
GDW, blz. 374, nr. [1938].

[1939]HIER RUST DE EERS. HARMANNUS THEODORIEUS WILDEMAN, IN LEVEN OUD COLLECTOR EN SCHATBEURDER TE HELLUM, GEB. DEN 31 MAY 1744, GESTORVEN DEN 6 JUNY 1811.
Naam 'Theodorieus' moet zijn: 'Theodoricus'.
GDW, blz. 374, nr. [1939].

[1940]ANNO 1813, DEN 31 MAY, IS OVERLEDEN HYKE DERKS, HUISVROUW VAN E. M. R. HUISMAN, OUD 26 JAAR EN 7 MAAND.
AL BREEKT OOK D' ECHTE BAND / DE LIEFD' HOUDT EEUWIG STAND.
N.B. Op het kerkhof. Zie ook: J. Steenhuizen, ‘De oude grafmonumenten rond de kerk van Hellum (deel III)’, Bie t Schildt 6 (2006) 2, 43. Vrouw van Eppo Martens Remkes Huisman. Zie: akte van overlijden.
GDW, blz. 374, nr. [1940].






Contact


Bron: A. Pathuis, Groninger gedenkwaardigheden. Teksten, wapens en huismerken van 1298-1814
(Assen/Amsterdam 1977), met aanvullingen en correcties door R.H. Alma.
Met dank aan Elibert Datema voor het scannen en ocr'en.
Aanvullingen en correcties graag naar mailredmeralmanl.



Laatst bijgewerkt 28 jan. 2026

Naar begin van de pagina